Yap-İşlet-Devret Projelerinde Müteahhitlere 5 Ayda 320,8 Milyar TL Garanti Ödemesi
Geçiş ücretlerine gelen zamların ardından Yap-İşlet-Devret (YİD) projelerine aktarılan kamu kaynağı mercek altına alındı. Ocak 2018-Mayıs 2026 döneminde müteahhitlere 320,8 milyar TL garanti ödemesi yapıldığı bildirildi.
Otoyol, köprü ve tünel gibi Yap-İşlet-Devret (YİD) modeliyle inşa edilen ulaşım projelerinde müteahhitlere yapılan garanti ödemeleri, geçiş ücretlerine gelen zamların ardından yeniden gündeme geldi. 1 Temmuz'da bazı köprü ve otoyolların geçiş ücretlerine yapılan artışların ardından, bu projelerin işletmeci firmalarına aktarılan kamu kaynakları dikkat çekti. Edinilen bilgilere göre, Ocak 2018 ile Mayıs 2026 tarihleri arasında müteahhitlere garanti ödemeleri kapsamında toplam 320 milyar 800 milyon TL aktarıldı.
İktidarın önemli projeler arasında gösterdiği ve övündüğü bu ulaşım ağlarının geçiş ücretlerindeki artışlar, vatandaşların ulaşım maliyetlerini yükseltirken, projelerin finansman modeli ve kamuya getirdiği yük de tartışma konusu oldu. Yüksek geçiş ücretleri, vatandaşların ulaşım hakkını kısıtladığı yönünde eleştirilere neden olurken, Yap-İşlet-Devret modelinin, iktidara yakın sermaye gruplarını finanse etmek için kullanıldığı iddiaları da gündemdeki yerini koruyor.
Müteahhitlere Yapılan Garanti Ödemelerinde Artış Eğilimi
Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) bütçesinde yer alan ve işletmelere yapılan transferleri kapsayan kalemde, müteahhitlere yapılan garanti ödemelerindeki artış dikkat çekiyor. Bu ödemelerin yıllara göre dağılımı, projelere aktarılan kamu kaynağının büyüklüğünü ortaya koyuyor:
- 2018-2019 dönemi: 8,5 milyar TL
- 2020-2021 dönemi: 24,3 milyar TL
- 2022-2023 dönemi: 93,2 milyar TL
- 2024-2025 dönemi: 145,2 milyar TL
- 2026 yılı (Ocak-Mayıs dönemi): 49,6 milyar TL
Bu rakamlar, Yap-İşlet-Devret modeliyle hayata geçirilen ulaşım projelerinin, müteahhitler için önemli bir gelir kaynağı oluşturduğunu gösteriyor. Kamunun kendi imkanlarıyla yapabileceği projelerin özel şirketlere devredilmesiyle birlikte, bu şirketlere sağlanan garanti ödemelerinin kamu bütçesi üzerindeki etkisi de yakından izleniyor.
Yap-İşlet-Devret Modeli ve Eleştiriler
Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli, altyapı projelerinin finansmanında kullanılan bir yöntemdir. Bu modelde, özel sektör firmaları projeleri inşa eder ve belirli bir süre işlettikten sonra kamuya devredilir. Projelerin finansmanını sağlamak ve müteahhitlerin riskini azaltmak amacıyla devlet, garanti edilen yolcu veya araç sayısına ulaşılmadığı durumlarda farkı ödemeyi taahhüt eder. Ancak, bu garantilerin yüksekliği ve geçiş ücretlerinin belirlenmesindeki yöntemler, modelin eleştirilmesine yol açmaktadır. Özellikle 1915 Çanakkale Köprüsü, Osmangazi Köprüsü ve Yavuz Sultan Selim Köprüsü gibi projelerde uygulanan yüksek geçiş ücretleri ve garanti ödemeleri, kamuoyunda tepkilere neden olmaktadır.
