Hollanda Üniversiteleri İsrail Silah Sanayisiyle Bağlantılı: Savaş Teknolojisi Üzerindeki Tartışmalar

Hollanda üniversitelerinin, İsrail silah sanayisiyle olan araştırma işbirliklerini sürdürdüğü ve bu durumun "sivil araştırma" maskesi altında modern savaşın tedarik zincirinin bir parçası haline geldiği iddia edildi. Özgür Hollanda (Vrij Nederland) dergisinin araştırması, 7 Hollanda üniversitesinin İsrail bağlantılı kurum ve şirketlerle işbirliğini devam ettirdiğini ortaya koydu. Bu işbirliklerinin, özellikle Delft Teknik Üniversitesi ve Eindhoven Teknik Üniversitesi'nin Temmuz 2025 sonrası başlattığı yeni projelerle arttığı belirtildi.

Araştırmada, yarı iletkenler, otonom araç teknolojileri, sensörler ve radarlar gibi alanlardaki projelerin kağıt üzerinde sivil amaçlı sunulsa da, askeri kullanıma açık olmasının ciddi endişelere yol açtığı vurgulandı. Bu durum, Avrupa'daki İsrail bağlantılı akademik işbirliklerini izleyen Academic Complicity adlı grubun bulgularıyla da örtüşüyor. Hollanda üniversitelerinin, Avrupa Birliği'nin "Horizon Europe" programı kapsamında yaklaşık 197 milyon avro destek alan en az 18 çift kullanımlı projede yer aldığı bildirildi. Bu fonların sivil amaçlı projeleri desteklemesine rağmen, ortaya çıkan bilginin askeri amaçlarla kullanılıp kullanılmadığını denetleyen güçlü bir mekanizmanın bulunmadığına dikkat çekildi.

NATO'nun Yeni Savaş Stratejisi ve Çift Kullanımlı Teknolojiler

Hollanda üniversitelerinin İsrail ile olan ilişkileri, NATO'nun savaş ve teknoloji stratejisi bağlamında daha geniş bir perspektifte değerlendiriliyor. Geçen yıl Lahey'deki NATO Zirvesi'nde alınan kararla, üye ülkelerin 2035'e kadar gayrisafi yurtiçi hasılalarının belirli bir oranını silahlanmaya ve savunma sanayisinin güçlendirilmesine ayırması hedefleniyor. Bu durum, savaş teknolojilerinin artık sadece askeri alanlarda değil, üniversiteler, araştırma merkezleri, start-up'lar ve sivil inovasyon adı altında geliştirilen alanlarda da inşa edildiğini gösteriyor.

Araştırmalar, Hollanda üniversitelerinin Avrupa Birliği fonlarıyla yürütülen ve askeri kullanıma açık olabilecek projelerde İsrailli kurum ve şirketlerle birlikte yer aldığını gösteriyor. Bu bağlamda Israel Aerospace Industries gibi şirketlerle yapılan işbirliklerinde hibrit uçuş ve havacılık teknolojileri gibi başlıklar altında yürütülen projelerin askeri platformlarda kullanılabileceği belirtiliyor. Modern savaşın artık çip, yazılım, veri işleme ve yapay zeka gibi unsurları da içerdiği, bu nedenle üniversitelerin ve teknoloji şirketlerinin güvenlik mimarisi içine daha fazla çekildiği ifade ediliyor.

Bilimsel Özgürlük ve Etik Sorumluluk

Hollanda üniversitelerinin İsrail silah sanayisiyle ve NATO merkezli çift kullanımlı teknoloji ekosistemiyle kurduğu ilişkiler, tarihsel olarak üniversitelerin savaş aygıtlarının parçası olduğu örneklerle karşılaştırılıyor. Nazi Almanyası'ndaki Kaiser Wilhelm Topluluğu ve ABD'deki Vietnam Savaşı sırasındaki tartışmalar hatırlatılarak, kurumların genellikle kendi başlarına ders çıkarmadığı, baskılar sonucu değişim gösterdiği vurgulanıyor. Bu bağlamda, bilimsel özgürlüğün savaş suçlarıyla ilişkilendirilen kurumlarla sınırsız işbirliği hakkı olmadığı belirtiliyor.

Araştırmada, üniversitelerin insan haklarını, uluslararası hukuku ve bilimsel etiği ciddiye alması durumunda, İsrail silah sanayisiyle doğrudan veya dolaylı bağları olan projeleri askıya alması, tüm işbirliklerini kamuoyuna açıkça listelemesi ve askeri kullanıma açık araştırmalar için bağımsız denetim mekanizması kurması gerektiği öneriliyor. Bu durumun, gelecekte yaşanabilecek pişmanlıkların önüne geçmek adına bugünden ders çıkarılması gerektiği anlamına geldiği ifade ediliyor.