Çinli BYD'nin Manisa Fabrikası Yatırımı İptal Oldu: Kamu Zararı ve Teşvikler Tartışmada

Çinli otomotiv devi BYD'nin Manisa'da kurmayı planladığı 1 milyar dolarlık dev fabrika projesi askıya alındı. Bu gelişmeyle birlikte, şirkete sağlanan vergi muafiyetleri ve tahsis edilen kamu arazisi nedeniyle oluşan kamu zararı TBMM'de de tartışma konusu oldu. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, kamunun haklarının teminat altında olduğunu vurguladı.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile BYD arasında 2024 yılında imzalanan ve yıllık 150 bin araç üretim kapasiteli tesisin 2026'ya kadar faaliyete geçmesini öngören anlaşma, iktidar tarafından büyük bir yatırım olarak duyurulmuştu. Ancak şirket, geçen iki yıl içinde somut bir adım atmayarak yatırımı askıya aldığını bildirdi. Bu durum, şirkete sağlanan imtiyazların ve potansiyel kamu zararının sorgulanmasına yol açtı.

Yatırımın İptali Sonrası Atılacak Adımlar

Bakan Kacır, konuyla ilgili milletvekillerinin soru önergelerine verdiği yanıtta, teşvik mevzuatı çerçevesinde izleme ve denetim faaliyetlerinin eksiksiz yürütüldüğünü ve tüm süreçlerde kamunun hak ve menfaatlerinin güvence altına alındığını belirtti. Anlaşma gereği, yatırımın iptali durumunda mevzuatın öngördüğü adımların atılması bekleniyor:

• Vergi Tahsilatı: Bugüne kadar vergi muafiyetiyle ithal edilen araçlar için ödenmesi gereken yüzde 40'lık ilave gümrük vergisinin, gecikme faiziyle birlikte şirketten tahsil edilmesi öngörülüyor.
• Teminatların Değerlendirilmesi: Şirketin devlete sunduğu teminat mektuplarının işleme alınması gündeme gelecek.
• Arazi İadesi: Manisa Organize Sanayi Bölgesi'nde fabrika için tahsis edilen kamu arazisinin devlete iadesi gerekecek.

Bakanlık, anlaşma gereği teşviklerin geri alınacağını belirtse de, bu adımların yatırımın iptaliyle oluşan tahribatı tamamen gidip gidermeyeceği merak ediliyor.

'Yatırım Vaadi' Karşılığında Sağlanan Avantajlar

BYD'ye verilen yatırım teşviklerinin en dikkat çekici yönlerinden biri, şirketin Türkiye pazarına girişte elde ettiği vergi avantajıydı. Uluslararası sermayeye yönelik teşvik politikaları kapsamında, şirket Çin'den ithal ettiği araçlar için uygulanan yüzde 40'lık ek gümrük vergisinden, yatırım taahhüdü karşılığında muaf tutulmuştu. Bu durum, şirketin henüz somut bir yatırım yapmadan Türkiye pazarında haksız bir rekabet avantajı elde ettiği ve kamunun önemli bir vergi gelirinden mahrum kaldığı yönünde eleştirilere neden olmuştu.