Almanya'da Reform Paketi: Hastalık İzinleri Sıkılaşıyor, Emeklilik Yaşı Yükseliyor

Federal Almanya'da koalisyon hükümeti tarafından 23 Haziran'da anlaşmaya varılan 33 maddelik reform paketi, ülkedeki ekonomik durgunluk ve sermaye çevrelerinin artan talepleri doğrultusunda çalışma yaşamını yeniden düzenliyor. Paket, işverenlere yönelik vergi ve yatırım kolaylıklarının yanı sıra, çalışanları doğrudan ilgilendiren hastalık izinleri, emeklilik yaşı ve çalışma süreleri gibi konularda da önemli değişiklikler öngörüyor.

Hastalık Raporu İçin İlk Günden Doktora Gitme Zorunluluğu

Reform paketinin en çok tartışma yaratan maddelerinden biri, hastalık raporlarının alınma şekline ilişkin düzenlemeler oldu. Mevcut uygulamada çalışanlar genellikle hastalıklarının dördüncü gününden itibaren iş göremezlik raporu sunmakla yükümlüyken, yeni düzenleme bu süreyi ilk güne indiriyor. İşverenler daha önce de ilk günden rapor talep edebiliyordu ancak bu uygulama artık tüm çalışanlar için genel bir kural haline geliyor. Ayrıca, pandemi döneminde esneklik sağlayan telefonla hastalık raporu alma uygulaması da kaldırılıyor. Bu değişiklikle birlikte, ateş, grip veya üst solunum yolu enfeksiyonu gibi hafif rahatsızlıklarda dahi çalışanların rapor alabilmek için aile hekimine bizzat başvurmaları gerekecek. Hükümet ayrıca, gerçeğe aykırı iş göremezlik raporu düzenlenmesine karşı cezaların da ağırlaştırılmasını planlıyor.

Federal Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, bu düzenlemeyi Almanya'daki hastalık izinlerinin yüksekliğiyle gerekçelendirdi. Merz, telefonla rapor uygulamasının kötüye kullanılabileceğini ve ilk günden rapor zorunluluğunun bu sorunu azaltacağını savundu. İşveren örgütleri de bu görüşü destekleyerek, telefonla rapor uygulamasının kaldırılmasını ve ilk gün rapor zorunluluğunu olumlu karşıladıklarını açıkladı.

Ancak sağlık alanından gelen tepkiler farklı yönde. Alman Aile Hekimleri Birliği Başkanı Markus Beier, düzenlemeyi "tam anlamıyla felaket" olarak nitelendirerek, ilk gün rapor zorunluluğunun milyonlarca gereksiz doktor başvurusu yaratacağını belirtti. Beier'e göre bu durum, gerçekten tedaviye ihtiyaç duyan hastaların sağlık hizmetine erişimini zorlaştıracak. Hekim örgütleri de telefonla rapor uygulamasının hastalık izinlerini artırdığına dair bilimsel veri bulunmadığını vurguluyor. Sigorta kurumlarının verileri, son yıllardaki artışın önemli ölçüde elektronik kayıt sistemine geçişin istatistiksel etkilerinden ve uzun süreli hastalıklardan kaynaklandığını gösteriyor.

Emeklilik Yaşı Yükseliyor, Çalışma Süresi Uzuyor

Reform paketinin bir diğer önemli ayağı ise emeklilik sistemi. Federal hükümet tarafından görevlendirilen uzman komisyonunun önerileri doğrultusunda, emeklilik yaşının ortalama yaşam süresindeki artışa paralel olarak yükseltilmesi hedefleniyor. Buna göre, ortalama yaşam süresi her on yılda bir yıl arttığında, emeklilik yaşı da her on yılda altı ay yükselecek. İlk artışların 2032'de başlaması öngörülüyor. Mevcut durumda 1964 ve sonrasında doğanlar 67 yaşında emekli olurken, yeni modele göre bu sınır kademeli olarak yükselecek. Komisyon raporunda, bugünün genç çalışanları için emeklilik yaşının 70'e yaklaşabileceği olasılığı da yer alıyor.

Bu düzenlemeyle birlikte, 2026'dan itibaren yürürlüğe girecek olan "Aktif Emeklilik (Aktivrente)" modeliyle, yasal emeklilik yaşına ulaşmış ancak çalışmaya devam edenlere aylık 2 bin avroya kadar vergi muafiyeti sunulacak. Hükümet bu adımı iş gücü açığını kapatmaya yönelik bir teşvik olarak sunarken, emeklilik döneminde çalışmanın olağan bir uzantısı haline gelmesi tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Reform paketi, emeklilik sisteminin finansmanında da önemli bir dönüşüm öngörüyor. Buna göre, emeklilik primlerinin bir bölümü doğrudan sermaye piyasalarında değerlendirilecek. İşçi ve işverenlerden eşit oranda ek prim kesintisi yapılması planlanıyor. Başlangıçta yüzde 0,5 olarak öngörülen katkı payının ilerleyen yıllarda yüzde 2'ye kadar çıkarılması hedefleniyor. Komisyonun "İsveç modeli" olarak adlandırdığı bu sistemde, birikimlerin devlet tarafından yönetilecek merkezi bir fon aracılığıyla sermaye piyasalarında değerlendirilmesi ve sisteme katılımın zorunlu olması planlanıyor.

Göçmen İşçiler ve Yıpratıcı Meslekler Üzerindeki Etkiler

Emeklilik yaşının yükseltilmesi, Almanya'da özellikle ağır iş kollarında çalışan göçmen emekçiler açısından ek zorluklar yaratıyor. Sanayi, inşaat, lojistik, temizlik ve bakım hizmetleri gibi fiziksel olarak yıpratıcı sektörlerde çalışan birçok göçmen işçi, sağlık sorunları nedeniyle çalışma yaşamından daha erken ayrılmak zorunda kalabiliyor. Emeklilik yaşının yükseltilmesi, bu kesimler için daha uzun süre çalışma baskısını artırırken, geçmişteki kesintili prim ödemeleri nedeniyle zaten daha düşük emekli aylıkları alan bu işçiler üzerindeki etki daha da ağırlaşacak. Komisyon, sağlık sorunları nedeniyle mesleğini sürdüremeyen çalışanlar için emekliliğe yaklaşmış kişilerin belirli koşullarda normal emeklilik yaşından daha erken emekli olabilmesi yönünde istisnalar da öneriyor.

Sendikalardan Eleştiriler

Sendikalar, reform paketinin genelini eleştiriyor. IG Metall, hastalık raporuna ilişkin düzenlemelerin doğrudan işverenlerin taleplerini karşıladığını belirtirken, Ver.di Genel Başkanı Frank Werneke, çalışanların ilk günden doktora gitmeye zorlanmasını "güvensizlik kültürü" olarak yorumladı. Emeklilik reformuna yönelik eleştirilerde ise özellikle fiziksel olarak yıpratıcı sektörlerde çalışanların fiilen daha uzun süre çalışmak zorunda kalacağı vurgulanıyor.

Reform paketinin genelinde dikkat çeken ortak nokta, sermayeye yönelik teşviklerle emekçilere yönelik yükümlülüklerin bir arada sunulması. Şirketlere yatırım kolaylıkları ve vergi avantajları sağlanırken, hastalık iznine erişim zorlaştırılıyor, emeklilik yaşı yükseltiliyor ve çalışma yaşamının uzatılması teşvik ediliyor. Hükümet bu adımları "rekabet gücü" ve "ekonomik sürdürülebilirlik" söylemleriyle savunsa da, sağlık örgütleri ve sendikalar, personel açığıyla mücadele eden sağlık sisteminin ek başvuruları karşılamakta zorlanacağını ve emeklilik sistemindeki yükün işçi sınıfının daha uzun süre çalışmasıyla hafifletilmeye çalışıldığını belirtiyor. Bu reformlar, ekonomik krizin bedelinin kim tarafından ödeneceğine dair siyasi bir tercihi de yansıtıyor.