Zeugma'nın 13. Mozaik Paneli Türkiye'ye Döndü: Kültürel Miras Mücadelesinde Önemli Adım

ABD'den Türkiye'ye getirilen ve Zeugma Antik Kenti'nden kaçırıldığı belirlenen 13. mozaik paneli, ait olduğu Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi'nde sergilenmeye başlandı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, eserle ilgili düzenlenen törende yaptığı konuşmada, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede yürütülen çalışmaların geldiği noktaya ilişkin önemli bilgiler paylaştı.

Son 23 yılda toplam 13 bin 454 kültür varlığının Türkiye'ye kazandırıldığını belirten Bakan Ersoy, bu eserlerin 9 bin 139'unun son 8 yıl içinde ülkeye iade edildiğini açıkladı. Bu dönüşlerin, bilimsel araştırmalar, hukuki süreçler ve uluslararası iş birliği sayesinde mümkün olduğunu vurguladı.

Zeugma'nın Kayıp Parçası Yeniden Yerinde

Gaziantep'in tarihî ve kültürel zenginliğine dikkat çeken Bakan Ersoy, halk arasında 'Çingene Kızı' olarak bilinen mozaiğin koparılan parçalarından 13'üncüsünün ana vatanına dönmesinin, kültürel mirasın korunması adına önemli bir başarı olduğunu söyledi. Zeugma'nın, Doğu ile Batı medeniyetlerini buluşturan önemli bir Roma kenti olduğunu hatırlatan Ersoy, 'Çingene Kızı' figürünün Türkiye'nin en önemli kültürel simgelerinden biri haline geldiğini belirtti.

1960'lı yıllarda yapılan kaçak kazılarla yurt dışına çıkarılan mozaik panellerine ilişkin bilgi veren Ersoy, 2018 yılında ABD'deki Bowling Green Eyalet Üniversitesi'nde bulunan 12 panelin Türkiye'ye getirildiğini anımsattı. Bu iadenin ardından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi'nin desteğiyle Gaziantepli ustalar tarafından hazırlanan replikaların üniversiteye teslim edildiğini ve bu durumun kültürel miras alanındaki iş birliğinin güzel bir örneği olduğunu ifade etti.

Törende, 13. panelin ait olduğu kompozisyona ait olabileceği araştırmalar sonucu belirlendi. Grenoble Alp Üniversitesi'nden Dr. Camila Felag ve Zeugma Kazı Başkanı Prof. Dr. Kutalmış Görkay'ın bilimsel çalışmalarıyla panelin, uluslararası müzayedelerde satışa sunulduğu tespit edildi. Yapılan tespit üzerine Türkiye'nin iade girişimlerini yenilediği ve Amerika Birleşik Devletleri İç Güvenlik Soruşturmaları Birimi'nin yürüttüğü süreçle eserin Türkiye'ye iadesinin sağlandığı aktarıldı.

Uluslararası İş Birliğiyle Kültürel Diplomaside Başarı

Bakan Ersoy, kültür varlıklarının korunması konusunda ABD ile yürütülen iş birliğinin önemine değinerek, 2021 yılında imzalanan Kültür Varlıklarına İlişkin Mutabakat Zaptı'nın bu mücadelede kilit rol oynadığını belirtti. Bu zaptın bu yıl beş yıllık yeni bir dönem için uzatıldığını ve bunun iki ülke arasındaki güvene dayalı iş birliğinin devam ettiğinin göstergesi olduğunu söyledi. Bu kapsamda, Lucius Verus, Septimius Severus ve Marcus Aurelius heykeli gibi önemli eserlerin de Türkiye'ye kazandırıldığını hatırlattı.

Türkiye'nin mücadelesinin sadece ABD ile sınırlı kalmadığını vurgulayan Ersoy, İtalya makamları ve Dışişleri Bakanlığı ile yapılan çalışmalar sonucunda, Zeugma Antik Kenti'nden kaçırılan ve 'Satornila Steli' olarak bilinen mezar stelinin de 2023 yılında Türkiye'ye getirildiğini belirtti. Yaklaşık 1800 yıllık bu eserin de ait olduğu topraklara dönmesinin önemini vurguladı.

Bakan Ersoy, iade edilen her eserin sadece tek bir parça olmadığını, aynı zamanda zedelenen bir hafızayı onarmak, tarih sayfalarındaki boşlukları doldurmak ve ait olduğu değerler bütününü yeniden bir araya getirmek anlamına geldiğini ifade etti. Türkiye'nin, kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadelede dünyada örnek gösterilen bir ülke konumunda olduğunu ve bu mücadelenin kararlılıkla sürdürüleceğini sözlerine ekledi.

Bu yıl içinde iadesi sağlanan mozaik paneli ve Satornila Steli gibi eserlerin yanı sıra, 2002 yılından bu yana toplam 13 bin 454 kültür varlığının ülkeye kazandırıldığı, bunların 9 bin 139'unun son sekiz yılda gerçekleştiği belirtildi.