Yapay Zeka Değil, Okumaya Tahammülsüzlük Tehlikesi: Geleceğin Cahili Kim Olacak?
Yazar Özcan Ünlü, yapay zekanın edebiyatı öldürmesi endişesinden çok, okuma alışkanlığının kaybının yarattığı tehlikeye dikkat çekiyor. Ünlü'ye göre asıl sorun, insanların makine gibi düşünmeye başlaması.
Son zamanlarda edebiyat ve akademi çevrelerinde, özellikle gençlerle yapılan sohbetlerde, yapay zekanın edebiyat üzerindeki etkisi sıkça tartışılıyor. Ancak köşe yazarı Özcan Ünlü, bu tartışmaların odağında olması gereken asıl tehlikenin, yapay zekanın kendisinden çok, okuma alışkanlığının giderek zayıflaması ve insanların düşünme biçimlerinin makineleşmesi olduğunu öne sürüyor. Ünlü'ye göre geleceğin cehaleti, okumayı bilmemek değil, okumaya tahammül edememek olacak.
Ünlü, insanlık tarihinde okuma eyleminin sanıldığı kadar doğal ve kadim bir alışkanlık olmadığını hatırlatıyor. Binlerce yıl boyunca bilgi ve hikayelerin sözlü olarak aktarıldığını, yazı ve matbaanın icadıyla birlikte hem bilgiye ulaşım biçiminin hem de insanın zihninin değiştiğini belirtiyor. Okumanın sadece bilgi aktarmakla kalmadığını, aynı zamanda insanı sabırlı olmayı, düşünceler arasında bağ kurmayı ve bir fikri hemen tüketmeden derinlemesine anlamayı öğrettiğini vurguluyor.
Okurun Zihninin Rolü Azalıyor
Geleneksel okuma deneyiminde, yazarın eksik bıraktığı noktaları okurun zihninin tamamladığını ifade eden Ünlü, günümüzde ise bu durumun değiştiğini gözlemliyor. Günümüz okurunun, metinleri özetlenmiş, ana fikri hızla çıkarılmış veya kısaltılmış haliyle talep ettiğini belirtiyor. Bu durumun, insanlık tarihinde bilgiye bu kadar kolay ulaşılan ancak düşünme zahmetinden bu kadar kaçınılan bir döneme işaret ettiğini söylüyor. Ünlü, yazım sürecinin kendisinin de bir keşif yolculuğu olduğunu, çoğu zaman yazarın bile ne yazacağını tam olarak bilmediğini ve yazı sürecinde beklenmedik bağlantılar ve fikirler keşfettiğini ekliyor.
Yapay zekanın, insan zihninin göremediği bağlantıları saniyeler içinde sunabilen etkileyici bir araç olduğunu kabul eden Ünlü, asıl endişesinin makinelerin insan gibi düşünmesi değil, insanların makine gibi düşünmeye başlaması olduğunu dile getiriyor. Kısa, hızlı, sonuç odaklı, bağlamdan sıkılan ve hatırlamak yerine bilgiye ulaşmayı yeterli gören bir zihin yapısının yaygınlaştığını belirtiyor. Bu durumun, bilgiyi kaydetmek ama düşünmemek, bilgiyi aratmak ama okumamak, ekrana bakıp zihni başka yerlerde gezdirmek gibi davranışlara yol açtığını ifade ediyor.
Geleceğin Cahilliği Okumaya Tahammülsüzlük
Ünlü'ye göre bu yeni cehalet türü, okuma yazma bilmemekle değil, okuyabildiği halde okumaya sabır gösterememekle ilgili. Evde binlerce kitap bulunmasına rağmen bir kitaba odaklanılamaması, dünyanın tüm bilgisinin cepte olmasına rağmen bir düşünceyi zihinde misafir edememek bu durumun göstergeleri. Bu sorunun sadece edebiyatla sınırlı kalmadığını, uzun metin okuyamayan bir insanın karmaşık meseleleri sloganlarla çözmeye kalkabileceğini, bunun da
