NATO Ankara Zirvesi Bildirgesi Değerlendirildi: Savunma Harcamaları ve Küresel Güvenlik

Geçtiğimiz hafta Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi, uluslararası güvenlik ve savunma alanında önemli kararların alındığı bir platform oldu. Zirve sonunda yayımlanan sonuç bildirgesi, İttifak'ın gelecekteki stratejilerini ve üye ülkelerin yükümlülüklerini şekillendirecek nitelikte. Haberin detayları, zirvenin hukuki ve teknik boyutları ile sonuç bildirgesinin içeriğine odaklanıyor.

NATO'nun Yapısı ve Tarihsel Gelişimi

NATO, İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde, 4 Nisan 1949'da Washington Antlaşması ile kurulmuş bölgesel bir askeri teşkilattır. Türkiye ve Yunanistan'ın 1952'de katılımıyla genişleyen İttifak, resmi olarak bölgesel bir yapıya sahip olsa da, tarihsel süreçte eski Yugoslavya, Libya ve Afganistan gibi bölgeler dışı operasyonlarda da yer almıştır. Ancak, NATO'nun siyasi veya kültürel bir yapıdan ziyade, öncelikli olarak askeri bir işbirliği platformu olduğu vurgulanmaktadır. Birleşmiş Milletler (BM) gibi küresel bir kuruluştan farklı olarak, NATO'nun coğrafi ve üyelik kriterleri nedeniyle daha sınırlı bir kapsama sahip olduğu belirtiliyor. Küresel güvenlik sisteminin işleyişinde, NATO gibi bölgesel askeri ittifakların BM şemsiyesi altında ve koordineli bir şekilde çalışmasının önemi dile getiriliyor.

Ankara Zirvesi Sonuç Bildirgesi ve Stratejik Vurgular

Zirve Bildirgesi, NATO'nun 5. maddesi kapsamındaki ortak savunma taahhüdünün yeniden teyit edilmesiyle başlıyor. Bildirgede, "Birimize yapılan saldırı, hepimize yapılmış saldırıdır" ifadesiyle bu taahhüdün önemi vurgulanıyor. İttifakın, dayanışma ve ortak gücünün, 1 milyar vatandaşın barış, güvenlik ve refahının temeli olduğu belirtiliyor. Ancak, bu vurgunun demokrasi kavramıyla olan ilişkisi üzerine de değerlendirmeler yapılıyor.

Bildirgede Rusya, Avrupa-Atlantik güvenliği ve istikrarı için uzun vadeli bir tehdit olarak tanımlanıyor. Bu durumun Rusya'ya karşı provokatif bir tutum olduğu ve Amerika'nın bu mücadeleyi Avrupalı güçlerin üzerine yüklediği yorumu yapılıyor. Ayrıca, terörizmin süregelen tehdidine karşı koyma vurgusu da dikkat çekiyor. 2025 NATO Lahey Zirvesi'nde alınan ve 2035 yılına kadar Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'nın (GSYH) yüzde 5'ini savunma harcamalarına ayırma taahhüdüne bağlılığın teyit edildiği belirtiliyor.

Savunma Harcamaları ve Sanayi İşbirliği

Savunma harcamalarına ilişkin taahhütler iki ana kategoriye ayrılıyor:

• Müttefikler, 2035 yılına kadar temel savunma gereksinimlerini karşılamak ve NATO Yetenek Hedeflerine ulaşmak için yıllık GSYİH'nin en az %3,5'ini savunma harcamalarına ayıracaklar.
• Kritik altyapıyı korumak, ağları savunmak, sivil hazırlık ve direnci sağlamak, yeniliği teşvik etmek ve savunma sanayi tabanını güçlendirmek için yıllık GSYİH'nin %1,5'ine kadar ek harcama yapılacak.

Bu savunma harcamalarının 2029 yılında kapsamlı bir gözden geçirmeden geçirileceği belirtiliyor. Kanada ve Avrupalı müttefiklerin, temel savunma gereksinimlerine yönelik yatırımlarını 139 milyar doların üzerinde artırdığı vurgulanıyor. Bildirgede ayrıca, müttefikler arasında savunma ticareti engellerinin kaldırılması ve NATO'nun ortaklıklarından yararlanarak savunma sanayi derinliğini artırma hedefi de yer alıyor. Bu durumun, Avrupa ve Kanada'nın ABD ile savunma sanayii rekabetini de gösterdiği ifade ediliyor.

Teknolojik Gelişmeler ve Yapay Zeka

Bildirgede, kolektif üretim kapasitelerini artırma ve inovasyonu hızlandırmak için sanayi sektörüyle birlikte çalışma taahhüdü öne çıkıyor. Silahlı kuvvetleri konuşlandırma, yetkilendirme ve sürdürme yeteneklerinin yanı sıra, hassas vuruş, hava ve füze savunması, insansız sistemler, en son teknolojiler ve istihbarat yetenekleri gibi alanlardaki hedeflere yatırım yapıldığı belirtiliyor. Batılı güçlerin, Çin karşısında teknolojik gelişmeleri yakalama çabası ve inovatif kapasitedeki potansiyel geri kalmışlıkları da değerlendiriliyor. "Birlikte çalışabilir bir transatlantik savaş bulutu geliştirme ve güçlü yapay zeka modellerini benimseme" ifadesiyle, yüksek teknoloji şirketlerinin bu süreçteki rolüne dikkat çekiliyor.

Ukrayna ve İran Konuları

Zirvede, 2026 yılı için Ukrayna'ya 70 milyar avro askeri teçhizat, yardım ve eğitim sözü verildiği ve 2027'de de benzer seviyelerin sürdürüleceği teyit edildi. Avrupa Birliği'nin Ukrayna Destek Kredisi aracılığıyla yıllık fon sağlama kararının memnuniyetle karşılandığı belirtiliyor. Bu durumun, savaş finansmanının artık Avrupalı güçler tarafından üstlenileceği şeklinde yorumlanıyor.

Bildirgenin en tartışmalı maddelerinden biri ise İran ile ilgili olanı. Müttefikler, İran'ın nükleer silaha sahip olmaması gerektiğini yineleyerek, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğüne saygı göstermeye çağırdı. İran'dan gelen yanıtta ise nükleer programının tamamen barışçıl olduğu ve nükleer silahlara yer olmadığı vurgulandı. İran, uluslararası kuruluşların denetiminde olduğunu ve Birleşmiş Milletler Şartı'nın ilkelerine bağlı kaldığını belirterek, NATO'nun bu konudaki yetkisine hukuki olarak sahip olmadığını diplomatik bir dille ifade etti.

Zirve sonunda Türkiye'ye teşekkür edilirken, bir sonraki zirvenin Arnavutluk'ta yapılacağı duyuruldu.