İstanbul'un Tarihi Çınarları Kuruyor: İBB'nin Budama Hatası Mirası Yok Ediyor

İstanbul'un Beşiktaş ilçesindeki Çırağan Caddesi'nin simgesi haline gelmiş asırlık çınarlar, büyük bir tehlike altında. Ortaköy ile Yıldız arasındaki yol ayrımında bulunan ve yaklaşık 150-200 yıldır bölgeye değer katan çınarların en az 30'u tamamen kurudu. Bu durumun, İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) tarafından yapılan budama işlemlerinin ardından hızlandığı belirtiliyor.

Tarihi Ağaçlar Yok Olma Tehlikesinde

Çırağan Caddesi'nin estetik görünümünü oluşturan tarihi çınarlar, yıllardır İstanbullular ve ziyaretçiler tarafından büyük beğeni topluyordu. Ancak son dönemde yaşanan kuruma vakaları, bu doğal mirasın geleceği hakkında ciddi endişelere yol açtı. İBB'nin gerçekleştirdiği budama işlemlerinin, ağaçların sağlığını olumsuz etkilediği ve kurumalarına zemin hazırladığı iddia ediliyor.

Geçmişte de Gündeme Gelen Budama Tartışmaları

Bu olay, İBB'nin geçmişte de benzer ağaç kesme ve bakım uygulamaları nedeniyle eleştirildiği durumları akıllara getirdi. 2022 yılında, yine Beşiktaş çevresindeki 112 tescilli çınar, hastalık gerekçesiyle kökünden kesilmişti. O dönemde hazırlanan bilimsel raporlarda, kalan ağaçların korunması için alınması gereken önlemler detaylıca sıralanmış olmasına rağmen, bu tedbirlerin yeterince uygulanmadığı gözlemlendi. Uzmanlar, o dönemde alınan önlemlerin yetersizliği nedeniyle geride kalan yüzlerce çınarın da benzer bir akıbeti paylaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Uzmanlardan Kritik Uyarılar: Budama Hastalığı Hızlandırıyor

Marmara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Bitki Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Dr. Zeki Severoğlu, yaşanan kuruma vakalarıyla ilgili çarpıcı açıklamalarda bulundu. Severoğlu, 2022 yılında yaptıkları incelemelerde bin 610 çınar ağacını değerlendirdiklerini ve bu ağaçların 400'ünün riskli, 230'unun ölü, 200'ünün ise yakın zamanda ölebileceği yönünde bir rapor hazırladıklarını belirtti. Dr. Severoğlu, o raporda ölüm riski taşıdığı belirtilen ağaçların tamamının yok olduğunu, çünkü gerekli önlemlerin alınmadığını vurguladı. Çınarların büyük çoğunluğunun Ceratocystis Fimbriata adlı mantar hastalığı nedeniyle öldüğünü ifade eden Severoğlu, hastalığın yayılmasını önleyici tedbirleri İBB'ye raporla sunduklarını ancak bu önerilerin dikkate alınmadığını söyledi. Severoğlu, özellikle geçen yıl yapılan budamanın hastalığı hızlandırdığını ve raporlarında çınarlarda en az 5, hatta 10 yıl boyunca budama yapılmaması gerektiğini açıkça belirttiklerini, çünkü budama yaralarının mantar hastalıkları için bir giriş kapısı oluşturduğunu belirtti.

İBB'nin Yaklaşımı Eleştirildi

Dr. Severoğlu, hastalığın teşhisi, tedavisi ve tarihi ağaçların restorasyonu konusunda İBB'ye defalarca rapor sunduklarını ve iş birliği teklifinde bulunduklarını ancak bu çabaların karşılık bulmadığını dile getirdi. İBB'nin bu tür çalışmaları bir angarya olarak gördüğünü ve adeta “Kuruyan kurur, kalan sağlar bizimdir” anlayışıyla hareket ettiğini savundu. 2022'de kendilerinden rapor istendiğini, hazırladıklarını ancak kesim sonrası yapılması gereken tedavi, bakım ve koruma çalışmalarının uygulanmadığını söyledi. Asırlık çınarların İstanbul'un hafızası olduğunu belirten Severoğlu, geçmişte de benzer hastalıklarla mücadele edildiğini ancak o dönemdeki yaklaşımın daha özenli olduğunu, günümüzdeki “Hastalık kurutmuş, yapacak bir şey yok” şeklindeki kabullenici tavrın doğru olmadığını ifade etti. Bu ağaçların herkesin ortak mirası olduğunu vurguladı.

Mantarlar Ağaçların Yaşam Kaynağını Tıkayor

Kuruyan çınarların gövdelerinin mantarlarla kaplı olduğu gözlemlenirken, Dr. Zeki Severoğlu bu durumun ağaçların yaşamını nasıl tehdit ettiğini açıkladı. Severoğlu, ağaç gövdelerindeki mantarların, ağaçlara su ve besin taşıyan iletim demetlerini tıkadığını belirtti. İnsanlar öldükten sonra vücutlarında bakteri ve mantarların devreye girmesi gibi, ağaçlarda da benzer bir sürecin yaşandığını ifade eden Severoğlu, “Saprofit (çürükçül) ve parazit mantarlar var. Parazit mantarlar, iletim demetlerini tıkayıp ağacın su ve besin taşımasını engelliyor. Ağaç tamamen ölüyor” şeklinde konuştu.