IEA'dan Çin'e Kritik Mineraller Uyarısı: 6,5 Trilyon Dolarlık Üretim Tehlikede

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), hazırladığı Küresel Kritik Mineraller Görünümü raporuyla, Çin'in nadir toprak elementleri ve grafit ihracatına yönelik planladığı kısıtlamaların küresel ekonomi üzerindeki potansiyel etkilerini değerlendirdi. Raporda, bu düzenlemelerin tam olarak hayata geçirilmesi durumunda, Çin dışındaki yaklaşık 6,5 trilyon dolarlık nihai üretim değerinin tedarik zinciri aksaklıkları nedeniyle risk altına girebileceği vurgulandı.

Dünyanın en büyük nadir toprak elementleri üreticisi olan Çin, geçtiğimiz yıl ekim ayında ihracat kontrollerini genişleterek yeni lisanslama şartları getirmişti. Ancak bu kararın uygulanması bir yıl ertelenmişti. Nadir toprak elementleri, otomotivden elektroniğe, savunma sanayinden enerji teknolojilerine kadar pek çok alanda stratejik öneme sahip olan 17 farklı metalden oluşuyor.

Çin'in Kontrolleri Küresel Üretimi Nasıl Etkileyecek?

IEA raporuna göre, Çin'in ihracat kısıtlamalarının tam anlamıyla yürürlüğe girmesi halinde, özellikle otomotiv, yüksek teknoloji, savunma ve enerji sektörlerinde ciddi tedarik zinciri sorunları yaşanması öngörülüyor. Bu durumun, toplamda 6,5 trilyon dolarlık bir üretim değerini riske atabileceği belirtiliyor. Raporda ayrıca, bu potansiyel ekonomik etkinin yaklaşık yarısının ABD ve Avrupa merkezli üretimden kaynaklanacağı ifade ediliyor.

IEA İcra Direktörü Fatih Birol, mevcut duruma ilişkin yaptığı değerlendirmede, ekonomik değerin önemli bir bölümünün, tedarik zincirleri yoğunlaşmış ve bu nedenle kırılgan hale gelmiş kritik minerallere bağlı olduğunu belirtti. Birol, bu durumun küresel ekonominin hassasiyetini gözler önüne serdiğini kaydetti.

Grafit İhracatındaki Kısıtlamalar ve Alternatif Çözümler

Raporda, elektrikli araç bataryalarının üretiminde kritik rol oynayan grafitin ihracatına yönelik planlanan Çin kısıtlamalarının da ciddi bir risk unsuru olduğu belirtildi. Çin'in, küresel işlenmiş grafit üretiminin yüzde 90'ından fazlasını tek başına karşıladığına dikkat çekilen raporda, bu kontrollerin tam olarak uygulanması halinde Çin dışındaki yaklaşık 300 milyar dolarlık nihai üretim faaliyetinin olumsuz etkilenebileceği aktarıldı.

Bu risklere karşı Batılı ülkeler, alternatif kritik mineral tedarik zincirleri oluşturma çabalarını hızlandırdı. Rapora göre, yeni projelere yönelik kamu finansmanı taahhütleri 2023-2025 döneminde dört kattan fazla artarak 65 milyar dolara ulaştı. Yapılan yatırımlar sayesinde, ABD ve Malezya'daki yeni nadir toprak elementleri arıtma projeleri devreye girdi. Bu gelişmelerle birlikte Çin'in küresel nadir toprak elementleri pazarındaki payı 2023'te yüzde 90'dan geçen yıl yüzde 85'e geriledi. Planlanan alternatif projelerin zamanında tamamlanmasıyla bu oranın 2035 yılına kadar yüzde 70'e düşmesi bekleniyor.