Dar Gelirlinin Bütçesinde Kira Yükü Tarihi Zirveye Çıktı
TÜİK verilerine göre, Türkiye'de en düşük gelir grubunda konut ve kira harcamaları, gıda harcamalarını geride bırakarak bütçenin en büyük kalemi haline geldi. 23 yıllık süreçte yaşanan değişim dikkat çekiyor.
Türkiye'de tüketim harcamalarının gelir gruplarına göre dağılımı son 23 yılda önemli bir dönüşüm geçirdi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerinden derlenen bilgilere göre, en düşük gelir grubunda gıda harcamalarının toplam bütçe içindeki payı azalırken, konut ve kira giderleri rekor seviyelere ulaştı.
En Düşük Gelir Grubunda Kira Giderleri Gıdayı Geride Bıraktı
2002 yılında en alt yüzde 20'lik gelir diliminde toplam harcamaların yaklaşık yüzde 39'unu oluşturan gıda ve alkolsüz içecek harcamaları, 2025 itibarıyla yüzde 29'a kadar geriledi. Aynı dönemde barınma maliyetleri ise ters bir eğilim göstererek yükseldi. 2002'de bütçenin yaklaşık yüzde 28'ini oluşturan konut ve kira harcamaları, 2025'te yüzde 39'a çıkarak ölçülebilen dönemlerin en yüksek seviyesine ulaştı. Bu durum, dar gelirli hanelerin bütçesinde kira giderlerinin gıda giderlerini önemli ölçüde geçtiğini ortaya koydu.
Gelir Grupları Arasındaki Farklar Açılıyor
Farklı gelir grupları arasındaki harcama eğilimleri de dikkat çekiyor. En yüksek gelir grubunda konut ve kira harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı 2025'te yaklaşık yüzde 25 seviyesinde sabit kalırken, en alt gelir grubu ile bu alandaki fark daha da açıldı. Gıda harcamalarında da benzer bir durum gözlemlendi. En üst gelir grubunun gıdaya ayırdığı pay ile en alt gelir grubunun gıdaya ayırdığı pay oran olarak birbirine yakın olsa da, dar gelirli kesimin kendi bütçesindeki gıda harcamalarının payı, varlıklı kesimin iki katından fazla olarak belirlendi.
Ulaştırma Harcamalarında Üst Gelir Grubunun Yükselişi
En üst gelir grubunun ulaştırma harcamalarına ayırdığı payda ise belirgin bir artış yaşandı. 2025 verilerine göre, en üst gelir grubu bütçesinin dörtte birini ulaştırma giderlerine tahsis etti. Bu durum, gelir seviyesi yükseldikçe ulaşım harcamalarına yapılan yatırımın arttığını gösteriyor.
Temel Harcamalarda Barınmanın Belirleyiciliği Artıyor
Son yıllarda hızlanan kira artışları, düşük gelir grubundaki hanelerin bütçe yapısını kökten değiştirdi. Temel harcamalarda barınma giderlerinin payının giderek büyümesi, bu kesimin ekonomik kırılganlığını artırıyor. 2002-2025 karşılaştırmasında en alt gelir grubunun sağlık ve eğitim gibi temel alanlara ayırdığı payın da belirgin şekilde azaldığı görüldü. Buna karşılık, üst gelir grubunda konut harcamalarının yanı sıra ulaştırma, lokanta-otel ve eğitim harcamalarının payı da 23 yılda arttı. Gelir dağılımındaki eşitsizliğin arttığı bu tabloda, dar gelirli vatandaşlar için barınma giderleri en belirleyici harcama kalemi haline gelmiş durumda.
