Beyaz Et Sektörüne Dev Operasyon: 13 Şirkete Kayyum Atandı, 32 Gözaltı

Türkiye beyaz et sektöründe faaliyet gösteren ve piyasa işleyişini bozarak haksız fiyat artışlarına neden olduğu iddia edilen 13 büyük şirkete yönelik dev bir operasyon düzenlendi. Operasyon kapsamında, Şenpiliç, Banvit, Erpiliç, Lezita, Keskinoğlu, Hastavuk, Bakpiliç, Bupiliç, Akpiliç, Aspiliç, Gedik Tavukçuluk, Orvital ve AY-Pİ Tavukçuluk gibi sektörün önde gelen firmalarına denetim kayyumu atanırken, 32 kişi gözaltına alındı. Vatandaşların ucuz gıdaya erişimini engellediği değerlendirilen bu firmaların, WhatsApp grupları ve gizli e-postalar üzerinden üretim, stok ve fiyat bilgilerini paylaşarak piyasayı manipüle ettiği tespit edildi.

SERBEST PİYASA KURALLARI HİÇE SAYILDI

Rekabet Kurulu tarafından 2024 yılında hazırlanan detaylı bir rapor, Türkiye'nin en büyük beyaz et üreticilerinin adeta bir kartel gibi hareket ettiğini ortaya koydu. Sektörün önde gelen firmalarının, rekabete hassas olan günlük kesim rakamlarını, donuk stok miktarlarını ve geleceğe yönelik fiyat stratejilerini anlık olarak birbirleriyle paylaştığı belirlendi. Kurul uzmanlarının firmalarda yaptığı yerinde incelemeler sırasında ele geçirilen e-posta ve WhatsApp yazışmaları, serbest piyasa kurallarının nasıl hiçe sayıldığını belgeledi.

GİZLİ YAZIŞMALARLA FİYATLARI SABİTLEMİŞLER

Soruşturma dosyasına giren deliller arasında, şirket yöneticilerinin kurduğu iletişim ağları dikkat çekti. Bir firma çalışanlarının bulunduğu bir WhatsApp grubunda, rakip firmaların güncel tavuk fiyatlarının kuruşu kuruşuna paylaşıldığı ve pazartesi itibarıyla açık tavuk fiyatlarının ne olacağının önceden konuşulduğu görüldü. Bir yazışmada, rakip firmanın ertesi gün tavuk fiyatını artıracağı bilgisinin önceden paylaşılarak diğer firmaların da benzer zamlar yapması sağlandı. Benzer şekilde bazı firma yöneticilerinin bilgisayarlarından çıkan Excel tablolarında, rakiplerin günlük ne kadar üretim yaptığı, ellerinde ne kadar stok bulunduğu ve hangi bayiye ne kadar iskonto uygulandığı gibi son derece gizli ticari sırların elden ele dolaştığı anlaşıldı. Hatta bazı e-postalarda, rakiplerin gelecekte yapacağı yatırımların, kapasite artışlarının ve kullanacakları yeni kesim teknolojilerinin dahi takip edildiği ortaya çıktı.

ZİNCİR MARKETLERE KARŞI ORTAK DİRENİŞ

Kurulun incelediği belgelerdeki çarpıcı detaylardan biri de üreticilerin, vatandaşın ucuz ete ulaşmasını engellemek için zincir marketlere karşı sergilediği ortak tutum oldu. Rapora giren bir WhatsApp mesajında, Türkiye'nin en büyük zincir marketlerinden birinin piliç ve baget ürünlerinde yüzde 10 indirim talebinde bulunduğu, ancak üretici firmanın yöneticisinin diğer rakip firmalarla görüşerek bu indirimi yapmama kararı aldığı görüldü. Yazışmalarda geçen "her zamanki gibi direneceğiz, inşallah diğerleri de vermez" ifadeleri, şirketlerin tüketici lehine oluşabilecek fiyat düşüşlerini nasıl organize bir şekilde engellediğini kanıtladı.

MALİYETLER DEĞİL, ETİKETLER UÇTU

Ticaret Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı'nın 2022 sonu ile 2024 ilk yarısını kapsayan dönemde yaptığı incelemelerde, sektörün önde gelen üreticilerinin, üretim maliyetlerindeki sınırlı artışlara rağmen etiket fiyatlarına yüzde 115'e varan oranlarda orantısız zamlar yaptığı tespit edildi. Resmi incelemelere göre, sektördeki dev firmaların bütün piliç üretim maliyetleri ortalama yüzde 21 ile yüzde 44 arasında artış gösterirken, perakende satış fiyatlarına yüzde 64 ile yüzde 84 arasında değişen oranlarda zam uygulandı. Tavuk göğsü üretim maliyetleri yüzde 34-36 bandında artarken, satış fiyatlarına yüzde 92-93 oranında zam yapıldı. Üst butta yüzde 30'luk sınırlı maliyet artışına karşılık, ürün tüketiciye yüzde 95 oranında zamlı sunuldu. Tavuk kanatta ise maliyeti yalnızca yüzde 39 artan ürünün satış fiyatı yüzde 115 oranında arttı. Organik tavuk etinde maliyetler sadece yüzde 16 artarken, ürünler piyasaya yüzde 76 zamlı sürüldü.

GEÇMİŞTE DE 3,7 MİLYAR LİRA CEZA KESİLMİŞTİ

Daha önce de Rekabet Kurulu, beyaz et sektörüne yönelik yürüttüğü soruşturma kapsamında 13 şirkete Türkiye rekabet hukuku tarihinde gıda sektöründeki en büyük yaptırımlardan biri olarak değerlendirilen 3 milyar 700 milyon lira ceza kesmişti.